"De Grote of Sint-Nicolaaskerk van Brouwershaven is de grootste kerk van Schouwen", zegt de heer Bert Verhagen (1933) met enige trots. Al twaalf jaar is hij bestuurlid van de Stichting Grote- of Sint-Nicolaaskerk. Hij werd gevraagd vanwege zijn technische achtergrond. Drieëndertig jaar heeft hij als onderhouds- en storingsmonteur bij Unilever in Vlaardingen gewerkt. "De stichting is in het leven geroepen voor het beheer en onderhoud van de kerk. Eerst was ik notulist en contactpersoon voor de technische bedrijven en later ben ik secretariswerkzaamheden voor het bestuur gaan doen." Door het wegvallen van één van de bestuursleden is hij sinds enige tijd verantwoordelijk voor het culturele programma in de kerk. Een seizoen lang, van mei tot oktober, was hij elke zaterdag in de kerk aanwezig. "Wij willen in de toekomst minder optredens en uitvoeringen gaan brengen. Nieuwe vrijwilligers zijn moeilijk te vinden en teveel komt op die paar bestuursleden neer."
Op verzoek zorgt Bert voor rondleidingen door de kerk. Het meest in het oog springende object is een scheepje dat hoog in de kerk voor het orgel hangt. "Voor zover ik weet is dit de enige kerk in Zeeland die een scheepsmodel herbergt. Het scheepje is een model van een konvooischip, een oorlogsschip dat de koopvaardijschepen moest beschermen tegen kapers." Omstreeks 1700 lagen dergelijke schepen op de rede van Brouwershaven. In de zeventiende eeuw beleeft Brouwershaven een bloeiperiode als vissershaven. Visvangst en de vangst van schelpdieren, zoals garnalen, vormen de belangrijkste bron van inkomsten. Maar ook de handel in wijn en bier, hout en steen, wol en vlas, rapen en bieten brengt welvaart naar de stad. Het konvooischip is ongeveer negentig cm lang en tachtig cm hoog en is uitgerust met 52 kanonnen. Op de spiegel van het scheepje staat ‘AN L.D. Jonge 1806 NO Anno 1721'." Deze twee jaartallen zorgen voor de nodige verwarring. "Misschien is het scheepje in 1806 voor het eerst gerestaureerd. Wat we wel weten is dat ene De Jong, wonende te Looperskapelle, het scheepje in 1790 aan de kerk heeft geschonken. Vroeger was het een gewoonte om driedimensionale scheepsmodellen in kerken te plaatsen. Wanneer dit gebruik precies is ontstaan is onduidelijk, maar vanaf het einde van de middeleeuwen komen ze in Zuid- en West-Europa al voor. Vermoedelijk heeft De Jong het scheepje aan de kerk geschonken als dank voor een behouden vaart of om die zekerheid te verkrijgen. Zeelieden waren vaak lang van huis. Voor hun vertrek en na terugkomst gingen ze naar de kerk om te bidden of te danken voor een behouden thuiskomst." Schepen kwamen ook in kerken voor als versiering bij het altaar van een schippersgilde, of als aandenken aan een gewonnen zeeslag. Een scheepje kan tevens een verwijzing zijn naar het schip van de kerk, het middengedeelte van de kerk, dat geleid wordt door God.
"Het scheepje verkeerde de afgelopen jaren in erbarmelijke staat. Door de verbouwing aan de kerk, zat het onder een dikke laag stof. Het houtwerk was verrot, het touwwerk versleten en in de zeilen waren gaten gevallen. Ik heb al eerder scheepsmodellen gebouwd en toen er geen geld bleek voor restauratie heb ik het zelf onder mijn hoede genomen. Drie maanden lang heb ik er dagelijks aan gewerkt. Het scheepje heb ik zoveel mogelijk in de oorspronkelijke staat gehouden. De zeilen zijn niet vervangen, maar gerepareerd. De nieuwe stukjes zeil, die over de gaten heen zijn geplakt, zijn gekleurd met thee zodat ze zouden harmoniseren met de oude zeilen. Het bootje is vervolgens in de oorspronkelijke, blauwe, groene en witte kleuren geschilderd." Het konvooischeepje hangt weer in zijn volle glorie in de kerk. Maar er is meer dat de Sint- Nicolaaskerk met de scheepvaart verbindt. Het imposante kerkgebouw, waarvan de eerste delen dateren vanaf de dertiende eeuw, werd in 1540 gewijd aan de Heilige Nicolaas. Sint Nicolaas, wie kent hem niet. Rond het jaar 300 was hij bisschop van Myra in Klein-Azië. Van oudsher wordt de Heilige Nicolaas in het Oosten geëerd als wonderdoener en verkondiger van Gods woord. In de loop van de tijd worden zijn relieken door Italiaanse kooplieden gestolen en overgebracht naar Bari in Italië. De verering in het Westen neemt toe. Hollandse kooplieden brengen zijn faam over naar Amsterdam, waarvan Sint Nicolaas nu de patroon is, evenals van veel andere havensteden. Hij is de beschermheilige van kinderen, ongehuwde vrouwen, kooplieden en zeevarenden.
"Voor de zeelieden diende de kerk als baken. Nu navigeert de beroepsvaart op satellietsystemen, maar in de zeventiende eeuw was de weg naar de Grevelingen lang, smal en onberekenbaar en voeren de zeelieden op de kerk; een baken van herkenning. Vlak voor de ingang van de kerk ligt het anker. "Afgelopen zaterdag is het door vandalen van zijn voetstuk gestoten." In de christelijke iconografie is het anker het symbool van de hoop. Maar het staat ook voor standvastigheid en vastberadenheid, net zoals de jongens van Jan de Wit. "De prachtige eiken bekapping van de kerk is gebouwd in de vorm van een omgekeerd schip." Nederland is in die tijd internationaal bekend om zijn scheepsbouw en de bouw van schepen was nauw verwant met het vervaardigen van de houten dakconstructies en gewelven in kerken. "Voorin de kerk stonden vroeger de herenbanken voor de rijke reders en achteraan de zeemansbanken, waar de matrozen baden voor een behouden vaart. Vooraanstaande zeelieden kregen hun laatste rustplaats in de kerk. De graven zijn genummerd, op graf 24 is een scheepje uitgehouwen. In de tekst staat: ‘hier ligt begraven Aryen Aryensen, (...)rman van Brouwershaven, stierf den 25 meert 1543'. Even verderop ligt het graf van ‘Capitein Marinus Cornelissen Pluympot'." De zeemanslieden liggen daar, net zoals het scheepke, onder Jezus' hoede.
terug naar overzicht
Verhalen
12-02-08 | Sed auctor lorem sit amet purus
