Welkom op de website van Religieus Erfgoed

12-02-08 | Sed auctor lorem sit amet purus

De heer Piet Heijboer (1941) is ouderling van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) in Sirjansland. "De Gereformeerde, Hervormde en Lutherse Kerken zijn in 2004 gefuseerd tot een nieuwe kerk, de Protestantse Kerk in Nederland", zegt de heer Heijboer. "Onze kerk heeft nu ongeveer 250 leden." Zoveel leden, en dat in een dorpje als Sirjansland dat slechts 350 inwoners kent? "Ja, maar wij zijn de enige Gereformeerde Bond gemeente op Schouwen-Duiveland en onze leden komen overal vandaan. Voordat we overgingen naar de PKN hadden we bijna het dubbele aantal leden. Maar net als in veel van de overige Gereformeerde Bond gemeenten heeft ook hier, door de fusie, een afscheiding plaatsgevonden. Bijna 200 leden zijn overgegaan naar de Hersteld Hervormde Gemeente Sirjansland te Nieuwerkerk. Zelf onderschrijf ik de beginselen van de PKN. Na de fusie werd ik gevraagd om als een van de 150 leden zitting te nemen in de Generale Synode van de Protestantse Kerk in Nederland." Samen met zeven andere afgevaardigden vertegenwoordigt hij de provincie Zeeland. Een hele eer? "Het is maar hoe je het bekijkt, sommigen gaan liever naar de brandstapel dan eindeloos vergaderen", zegt de heer Heijboer. "Maar als je wordt gevraagd, dan ga je. Op zich is het een mooie ervaring. Je ontmoet geest- en niet-geestverwanten, verbonden door liefde voor de kerk. Soms gaat het hard tegen hard, maar tijdens de borrel wordt de kerk altijd weer gered."

"Sinds 1966 ben ik, met één jaar onderbreking, lid van de kerkenraad. De kerkenraad kun je omschrijven als het bestuur van de kerkelijke gemeente en bestaat uit de predikant, ouderlingen en diakenen. Eerst werd ik gevraagd voor het ambt van diaken en kort daarna voor het ambt van ouderling. Ouderlingen hebben de zorg voor de kerkdiensten en onderhouden het contact met andere kerken en de gemeenteleden. Een van de belangrijkste taken van de ouderling is het afleggen van huisbezoeken. Zij doen dit om te trachten met de leden van de gemeente in gesprek te komen over hoe zij het geloof persoonlijk beleven. Van elk huis­bezoek wordt verslag gedaan binnen de kerkenraad. Op Sirjansland wordt vier keer per jaar het Heilig Avondmaal gevierd. Vroeger ging in de week van de voorbereiding de dominee met een ouderling de gemeente rond, om de lidmaten te nodigen tot het Heilig Avondmaal. Tijdens de huisbezoeking, zoals men dat toen noemde, deed men onderzoek of de lidmaten zich hadden misdragen. Aan het eind van de week kwam de kerkenraad bijeen en werd er verslag uitgebracht van de bevindingen van de huisbezoeking. Deze verslagen vind je terug in de oude kerkenraadsnotulen die zich nu in het gemeentearchief van Schouwen-Duiveland bevinden."

"De verslagen vormen de grondslag voor mijn artikeltjes in ons kerkblad Hervormd Sir en het boekje Hervormd ­Sirjansland en haar predikanten in vroeger dagen. Ik heb alle notulen doorgespit. Ze geven naast de meer zakelijke details, zoals wanneer en welke dominee in de gemeente werd beroepen, ook informatie over de gemeenteleden. Vroeger schreven de predikanten de notulen. Tegenwoordig gebeurt dat door de scriba, zeg maar de secretaris van de kerk. Voor het kerkblad was ik vooral op zoek naar de meer smeuïge verhalen, die gaan er toch het beste in. Maar dat viel een beetje tegen. Eigenlijk was Sirjansland een door en door keurig dorp. Natuurlijk gebeurde er wel eens wat, dat niet door beugel kon. Zo had je in 1694 de affaire met de schoolmeester Willem Lemson. Hij was ook voorzanger, voorlezer, koster en ouderling, dus een vooraanstaand persoon in het dorp. Na het overlijden van zijn vrouw heeft hij een dienstmeisje in huis genomen. Dit alleen al zorgt voor de nodige beroering. Hij trouwt met haar en binnen enkele weken wordt het gezin al uitgebreid. Omdat hij geen spijt wilde betuigen tegenover de kerkenraad, komt de classis er aan te pas. Hij wordt voor meer dan een jaar geschorst, of korter als hij ‘berouw beeteringe des leevens' toont. Nadat hij berouw heeft getoond, wordt hij weer opgenomen in de gemeente en kan hij weer aan het werk. Andere misdragingen zoals overspel, onordentelijk gedrag jegens echtgenoten of openbare dronkenschap komen ook voor. Zo was er ene onver­beterbare Jan van der Have die vaak te diep in het glaasje keek. Getuige de vele aanklachten tegen hem had hij blijkbaar een nogal kwade dronk. Meerdere dominees hebben hun pennenvruchten aan hem moeten wijden."

"Ook lezen we over het wel en wee van de predikanten. Ds. J. Severinus, die tussen 1743 en 1767 predikant te ­Sirjansland was, zorgt voor een triest verhaal. Door zijn zwak zenuwgestel takelt hij steeds verder af. Op een dag heeft hij zich achter zijn huis in ‘den dulve gestort, waaruit hij slechts met peryckel zijns leven had kunnen gered worden'. In september wordt hij naar het Simpelhuis in Middelburg gebracht, onder leiding van de schoolmeester en de oudste ouderling, L. Padmos. Soms boterde het niet tussen de gemeente en de dominee. Ds. N. Bruissens, die hier tussen 1782 en 1788 heeft gestaan, had het niet gemakkelijk. Deze overtuigde oranjeklant moest het opnemen tegen de patriottische schoolmeester C. Vijverberg. De schoolmeester maakte het leven van de predikant zo zuur, dat hij uiteindelijk verzocht om losgemaakt te worden van de gemeente. Zijn plaats wordt ingenomen door de patriottische ds. De Bruin, die Borssele had moeten verlaten omdat hij iedere kerkdienst  Psalm 146:2, ‘Vest op Prinsen geen betrouwen', liet zingen."

Tussen de regels door lezen we in de kerknotulen over het wel en wee van de dorpsbewoners. Het geeft een beeld van een bestaan dat niet altijd zonnig was. Zo was het vroeger, en nu nog steeds. Sirjansland, de wereld in het klein."