Welkom op de website van Religieus Erfgoed

12-02-08 | Sed auctor lorem sit amet purus

In Zeeland staan 280 historische kerken. Daarvan zijn er 100 vóór 1850 gebouwd en deze hebben allemaal de status van rijksmonument. Sinds 1960 zijn 25 historische kerken leeg komen te staan. De ontkerkelijking is de belangrijkste oorzaak. Hoewel dit proces in Zeeland minder snel verloopt dan in de rest van Nederland zullen ook hier in de toekomst veel kerken de deuren moeten sluiten. Het is dan ook niet voor niets dat 2008 is uitgeroepen tot het Jaar van het Religieus Erfgoed. De noodklok luidt en terecht, want een kerk is als geen ander gebouw, de expressie van een gemeenschap op een bepaald moment in de tijd.

"Je moet er toch niet aan denken dat de kerk van het dorpsplein verdwijnt", zegt Bart Groot. "Groede zou geen dorp meer zijn, maar een gehucht". Bart is bestuurslid van de Stichting tot instandhouding van het Nederlands Hervormde Kerkgebouw te Groede. De monumentale kerk staat, omgeven door lommerrijk groen, prominent midden in het dorp. Je kunt er niet omheen, het gebouw is het hart van dit pittoreske dorp. Groede is in de Tweede Wereldoorlog gespaard gebleven voor de bombardementen van de geallieerden. Het dorp heeft daardoor als één van de weinige plaatsen in West-Zeeuws-Vlaanderen zijn mooie historische dorpskern behouden. Bart maakt zich zorgen over de staat waarin de kerk verkeert en daar heeft hij alle reden toe. "Begin 2008 is de kerkdeur op slot gegaan. Door vallend gesteente en gruis was het niet langer mogelijk om de kerk nog veilig binnen te gaan. Het is doodzonde, maar het onderhoud is voor het slechts handjevol kerkgangers een te zware last."

De kerk kent een rijke geschiedenis, de oudste delen zijn vermoedelijk uit het einde van de dertiende eeuw. Groede behoort in die tijd tot de kasselrij het Brugse Vrije. Het is een zogenaamde Vlaamse hallenkerk, een type dat in de middeleeuwen vaker wordt gebouwd in het Vlaams-Zeeuwse kustgebied. Zowel de datering als de architectuur verwijzen naar de vroegere eenheid van Zeeuws-Vlaanderen en Vlaanderen. De kerk is weinig bespaard gebleven: oorlogen, overstromingen en verval vielen het gebouw ten deel. Van deze geschiedenis zijn nog sporen in de kerk te vinden. "Het verval van de kerk is niet iets van de laatste jaren. Het onderhoud van dit soort monumentale gebouwen is enorm kostbaar. De laatste decennia is de kerk langzaam leeg­gelopen en voor een kerkbestuur blijven er dan drie mogelijkheden over: sloop, herbestemming of nevenbestemming. Sloop is voor ons geen optie, dus heeft de stichting gekozen voor nevenbestemming, want wij willen de kerk ook openhouden als plek voor de eredienst. In de zomer wordt de dienst door honderden toeristen bezocht. Voor de nieuwe publieksfunctie liggen al vergevorderde inhoudelijke en inrichtingsplannen klaar. Met een cultuur­historische presentatie willen wij de dynamiek van Zeeuws-Vlaanderen belichten. Het leven in deze regio is geen statisch gegeven maar altijd aan verandering onderhevig. Nu en vroeger. De dynamiek wordt ingegeven door ecologische, sociale en vooral economische ontwikkelingen."

Het is een onderwerp dat Bart nauw aan het hart ligt. De laatste jaren voor zijn pensionering was hij als vice-president van de Dow Chemical Company verantwoordelijk voor de economische activiteiten in Duitsland, Oost-Europa en Rusland. Twintig jaar woonde hij als ‘expat' in verschillende delen van de wereld. Na zijn pensionering keerden Bart en zijn vrouw terug naar haar geboorteprovincie. Nu wonen ze op de Markt, tegenover de kerk in Groede, en is Bart drukker dan ooit. Wat drijft hem? "Ik zie het als een uitdaging om de regio, die te kampen heeft met negatieve sociaal-econo­mische en demografische ontwikkelingen, perspectief te bieden op een duurzame economische ontwikkeling. In mijn tijd bij Dow heb ik daar ruime ervaring in opgedaan." Hij heeft verschillende bestuursfuncties binnen de culturele en economische sector, onder meer als voorzitter van de raad van commissarissen van Dow Nederland, maar "momenteel heb ik toch vooral aan de kerk een dagtaak. Met de nieuwe publieksfunctie willen wij een bijdrage leveren aan de leefbaarheid van de regio en kan het gebouw een zinvolle toekomst tegemoet gaan en behouden blijven voor de gemeenschap".

De nieuwe plannen kunnen rekenen op een breed draagvlak binnen de gemeente en de provincie, maar voor het zover is moet de kerk eerst gerestaureerd worden. "De kerk is een rijksmonument, dat klinkt beschermd, maar tot nog toe zijn de aanvragen die wij hebben ingediend onder artikel 43 van de rijksregeling BRIM niet gehonoreerd. We blijven volhouden, afgelopen jaar hebben wij opnieuw een aanvraag ingediend waarover dit jaar wordt beschikt. Deze zomer willen wij de kerk nog eens extra onder de aandacht van het publiek brengen. Aan een groep studenten van de Hogeschool Zeeland hebben wij gevraagd om een presentatie te maken van de geschiedenis van de kerk en de nieuwe herbestemming. Wij hopen daarmee ook tegemoet te komen aan de duizenden toeristen die Groede ‘s zomers aandoen. Oké, ze kunnen niet verder dan het voorportaal, maar met de presentatie krijgen ze toch een doorkijkje in de kerk en haar geschiedenis. En voorlopig is dat beter dan niets."