Welkom op de website van Religieus Erfgoed

Zeeland kent verschillende ‘Onze Lieve Vrouwen'. De twee bekendste zijn O.L. Vrouwe van de Polder in Vrouwenpolder en O.L. Vrouwe met de Inktpot in Aardenburg. In beide plaatsen zijn miraculeuze wonderen verricht en deze vormen de aanleiding tot de ontwikkeling van bedevaartplaatsen. De cultus te Vrouwenpolder ontstaat in de veertiende eeuw en betreft de verering van een ‘miraculeus schilderij'. In Aardenburg ontstaat na 1275 een ware Mariadevotie. Van heinde en verre komen bedevaartgangers om een beeld van Maria te vereren. Door de Reformatie verliest de katholieke kerk aan terrein en moet ondergronds verder werken. Na de oprichting van een nieuwe parochie in 1804 wordt geprobeerd om de verering nieuw leven in te blazen. Ditmaal met het beeld van de Vrouwe met de Inktpot. Er zijn ook minder bekende Onze Lieve Vrouwen: zo wordt in de middeleeuwen op Schouwen-Duiveland een bedevaartkapel gewijd aan Onze Lieve Vrouwe op Zee.

"Over de kapel van Onze Lieve Vrouwe op Zee is nauwelijks iets bekend", zegt pastor Verdaasdonk, "zelfs geen legende." "Bij het 25- en 40-jarig jubileum van onze kerk te Haamstede is er onderzoek naar gedaan en de presentatie daarvan past precies op één A4-tje. Maar dat er in het verre verleden een bedevaartkapel op Schouwen heeft gestaan, daarover is geen twijfel. Op een kaart uit 1500 wordt een buurtschap ‘Onser vrouw op zee' genoemd. Dit lag in de buurt van het Palinxgat, waarvan het tegenwoordige Watergat, ten noorden van Burgh, nog een restant is. Na de Reformatie wordt de kapel niet meer gebruikt en verdwijnt langzaam onder het zand. Op een kaart uit 1655 is de ligging aangegeven onder aan de duinen, met als bijschrift: ‘dat de kapel door het zand is ondergestoven'. Dus toen was de kapel al niet meer zichtbaar. Begin vorige eeuw zijn de fundamenten van deze kapel blootgewaaid. Er is een schets gemaakt van het oude muurwerk, dat ruim een halve meter dik was. De koorafsluiting wees op een inwendige breedte van circa zesenhalve meter. Van de kapel zijn profielstenen gevonden, stukjes daklei en verglaasde vloer­tegels. Een van de stenen van de oude kapel is in de binnenmuur van de huidige kerk gemetseld. Dit is alles wat nog zichtbaar is van de oude kapel. De kapel is vermoedelijk gesticht door reders en handelaren uit het toen zo machtige Zierikzee. Haar naam heeft ze waarschijnlijk te danken aan de zeelieden, die Maria aanriepen als beschermheilige. Uit archiefstukken weten we dat de kapel als bedevaartplaats, voor zogenaamde strafbedevaarten, is gebruikt. In de vijftiende eeuw moest een zekere Johannes Cornelis een strafbedevaart naar de kapel ondernemen omdat hij de burgemeester van Zierikzee had uitgescholden. Ook in drie andere rechtsregisters wordt de kapel als strafbedevaartplaats genoemd."

Pastor Verdaasdonk behoort tot de congregatie van de Paters van de Heilige Harten. De congregatie wil het verhaal van God vertellen, die hart heeft voor deze wereld. Hun sociale bewogenheid komt tot uiting in hun missie- en diaconale werk. De pastor wikt en weegt zijn woorden zorgvuldig. Over de vraag of miraculeuze verhalen of bedevaartplaatsen voor hem nog enige betekenis hebben, denkt hij goed na, alvorens antwoord te geven. "Nee, voor mij persoonlijk niet, beide liggen dicht tegen volksdevotie aan. Niet dat ik daar moeite mee heb, soms geloven mensen zo sterk in een verhaal dat het nog waar wordt ook, maar dit is niet de kern van mijn geloof. Geloof en leven waren vroeger veel meer één dan nu. Dit was ook zo in Mozambique, waar ik zestien jaar als missionaris heb gewerkt. Het leven in Mozambique, tussen eenvoudige mensen met een natuurlijke vorm van geloof, is voor mijn zienswijze bepalend geweest. Ik werkte er in de tijd van de burgeroorlog, deze bloedige en verwoestende oorlog heeft aan meer dan 1,5 miljoen mensen het leven gekost. De bevolking leefde in grote angst en armoede. Met pijn in ons hart hebben wij uiteindelijk moeten besluiten om het land te verlaten. Wij deden dit uit protest tegen de massamoorden. Buiten Mozambique was dit vrijwel onbekend en wij wilden dit in Europa onder de aandacht brengen. Na mijn terugkeer ben ik als secretaris van de provinciale overste van de congregatie te Bavel aangesteld en als parochieassistent in Breda. In 1983 heeft de congregatie mij uitgeleend aan het bisdom Breda om als pastor aan de slag te kunnen gaan in de parochie Schouwen-Duiveland."

"Ik ben sinds 1997 met emeritaat, maar nog steeds pastor. Ik kon toen terugkeren naar het klooster of mij ten dienste stellen van de parochie Schouwen-Duiveland. Voor dit laatste heb ik gekozen. Nog drie keer per maand doe ik ‘s zondags de diensten, om 9.30 uur in Zierikzee en om 11.00 uur in Haamstede. De tijd tussen beide diensten in is krap en het vergt altijd weer de nodige inspanning om op tijd te beginnen in Haamstede. Het kerkje in Haamstede staat aan de Serooskerkseweg, iets ten oosten van het dorp. Het kerkje is een zogenaamd strandkerkje dat in 1959 is gebouwd door de architect C.F.L. van der Lubbe, om de toenemende stroom toeristen op te vangen. Vooral in de zomer zijn er veel toeristen, maar gedurende het jaar wordt de kerk door een hechte groep parochianen gebruikt. De kerk is gewijd aan Onze Lieve Vrouw op Zee en verwijst daarmee naar de gelijknamige kapel in de duinen." Linksvoor in de kerk staat een lindehouten beeld van Maria met het kindje Jezus op haar arm, staande in een boot temidden van de golven. Het ingetogen beeld is gemaakt door de Haagse kunstenaar P. Biesiot.

"De parochie Schouwen-Duiveland heeft officieel 2.000 leden, maar op een gewone zondag volgen slechts een handjevol kerkgangers nog de diensten. Hoe ik dat ervaar? De kerk is misschien te lang in zichzelf gekeerd gebleven. Tijdens het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) gaf Paus Johannes XXIII een krachtige impuls om de kerk bij de tijd te brengen, maar in Nederland kwam deze koerswijziging eigenlijk te laat. Mensen hoopten op een kerk met een nieuw en menselijker gezicht en de doorgevoerde veranderingen waren helaas niet toereikend. In Nederland was het dan ook geen nieuw begin, maar eerder een bevestiging van een ontwikkeling die al op gang was gekomen. De welvaart was toegenomen en de kerk liep leeg. Ik zeg wel eens: ‘Je kunt niet kerk zijn op je eentje, je hebt altijd een gemeenschap nodig die je draagt'. Als die er niet is verdwijnt de kerk, net als het door zand ondergestoven kapelletje in de duinen."