Welkom op de website van Religieus Erfgoed

12-02-08 | Sed auctor lorem sit amet purus

Willy Verschraegen (1945) en zijn vrouw Christian wonen sinds vijf jaar weer in hun geboortedorp Koewacht. Koewacht ligt verspreid over Zeeuws-Vlaanderen en Vlaanderen. Ongeveer tweederde deel van het dorp is Nederlands en ondergebracht in de gemeente Terneuzen, het Vlaamse deel is verdeeld over de Belgische gemeenten Moerbeke en Stekene. Na de middelbare school vertrekt Willy naar Breda waar hij de officiersopleiding aan de Koninklijke Militaire Academie (KMA) volgt. Ruim 36 jaar dient hij als officier en hij eindigt als brigadegeneraal in het Nederlandse leger. "Dankzij het leger heb ik een groot deel van de wereld gezien, maar na dertien verhuizingen voelden wij ons eigenlijk nergens meer echt thuis en verlangden terug naar onze roots. Sinds wij hier wonen verdiep ik mij graag in de regionale geschiedenis. Na mijn pensionering heb ik geschiedenis gestudeerd aan de Universiteit van Amsterdam en dat komt nu goed van pas. De geschiedenis heeft mij geleerd dat bepaalde zaken niet zo vanzelfsprekend zijn als ze soms lijken. Zo kent elk dorp wel een kerk, maar door de ontkerke­lijking worden sommige bedreigd met sluiting. Voor mij was dit de reden om mij te verdiepen in de kerk binnen onze eigen parochie. Koewacht heeft twee kerken, één in het Belgische en één in het Nederlandse deel. Het kerkgebouw in het Nederlandse deel, waar wij zelf kerken, is nog relatief jong en kent een opmerkelijk verhaal."

"Na de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) gaat het huidige Zeeuws-Vlaanderen deel uitmaken van de Republiek der Verenigde Nederlanden. Het belijden van de rooms-katholieke godsdienst in het openbaar wordt verboden. In 1687 wordt in het ‘Spaanse' deel van Koewacht een kapel opgericht. Als deze te klein wordt bouwt men in 1714 een nieuwe kerk. Bijna twee eeuwen kerken de Vlamingen en de Nederlanders samen in dit gebouw. In 1910 beslist het kerkbestuur om de kerk uit te breiden en een kerkhof aan te leggen. De Nederlandse parochianen willen echter een nieuw kerkgebouw op eigen grondgebied. Het kerkbestuur is hier faliekant op tegen. De bestuurders willen de bestaande kerk uitbreiden, omdat er volgens hen geen geld is voor een nieuwe. Het gaat hard tegen hard. Op 1 mei roepen de Nederlandse parochianen op tot een kerkstaking. Na overleg met de bisschop van Breda kiest het kerkbestuur uiteindelijk noodgedwongen voor nieuwbouw aan de Lijkstraat, de huidige locatie van de kerk. Voordat men met de bouw van de kerk van start kan gaan breekt op 1 augustus 1914 de Eerste Wereldoorlog uit. België wordt bezet, maar Nederland blijft buiten de oorlog. De Duitsers sluiten de grens hermetisch af met prikkeldraad. Personenverkeer is niet meer mogelijk. Voor de Nederlandse kerkgangers wordt op zondagmorgen het hek in het prikkeldraad geopend en zo kunnen ze dan via de Kerkstraat naar de kerk. Vooraf moeten de luiken en de deuren in de straat worden gesloten want er mag geen contact zijn met de Belgische bevolking. De situatie wordt te intimiterend en het kerkbestuur besluit om een houten noodkerk te bouwen aan de Lijkstraat."

"In 1920 is het dan eindelijk zover. Pastoor Swagemakers, een markante persoonlijkheid met het nodige gezag, treedt op als bouwpastor. Hij laat een bestek maken en de kosten worden geraamd op omgerekend € 57.000,- . Van de parochianen wordt een flinke financiële bijdrage verwacht. Persoonlijk gaat de pastoor alle huisgezinnen langs om zijn parochianen daartoe op te roepen. Ook besluit hij dat zijn parochianen een groot deel van de werkzaamheden zelf gaan uitvoeren. Ik weet nog dat mijn grootvader vertelde dat de parochianen anderhalf jaar lang één dag in de week voor de kerk moesten werken. En je hoefde niet te verzaken, want dan kreeg je er ‘s zondags in de preek van langs. Ik heb de preken door­genomen en dit citaat geeft de strekking goed weer: ‘En nu geen reden gezocht om niet te komen, als gij geroepen wordt en het is uw beurt, zijt gij present en daarmee uit (...) al zoudt gij die dag 25 gulden kunnen verdienen, dat kan niet, want gij moet voor de kerk werken, daar is uw plaats en nergens anders'. Ja, de pastoor was een eigenzinnige man. Toen mijn vader aangifte kwam doen van mijn geboorte had ik maar één naam: Willy. De pastoor vond één naam maar niks en plakte er Maria achteraan; dat heeft hij overigens bij meerdere kinderen van mijn generatie gedaan. Swagemakers hield van een goede sigaar en borrel, met als gevolg dat hij na de huisbezoeken wel eens met een kruiwagen moest worden teruggebracht naar de pastorie. Maar ondanks alles was hij toch geliefd, want hij was een herder waar zijn parochianen op konden rekenen."

"Als de kerk bijna klaar is geven de Belgische parochianen aan dat zij niet naar de mis op Nederlands grondgebied zullen gaan. Zij voelen zich achtergesteld door de pastoor en zijn boos. In hun verwijt zit wel een kern van waarheid. Om de één of andere reden heeft Swagemakers besloten dat zij geen zitting mogen hebben in het kerk- of armbestuur. Opnieuw moet de bisschop eraan te pas komen en op 1 november 1921 besluiten de bisschoppen van Gent en Breda dat Belgisch Koewacht als zelfstandige parochie verder zal gaan. De parochianen blijven in de oude kerk die ze van de Nederlandse parochianen overnemen.

Eén gemeenschap met twee nationaliteiten, twee parochies, twee kerken en zo is het nog steeds. ‘s Zaterdags gaat een handjevol Belgen naar de mis op Belgisch Koewacht en ‘s zondags zit de kerk op Nederlands Koewacht, tweehonderd meter verderop, halfvol. De oude kerk zal door achterstallig onderhoud haar deuren binnenkort definitief moeten sluiten. Of de Belgische paro­chianen zich dan zullen aansluiten bij de kerk op Nederlands Koewacht is nog maar een vraag."