Kerktorens zijn belangrijke oriëntatiepunten in het landschap. Het zijn richtingwijzers en ze geven al van ver een beeld van wat de passant straks in dat dorp of stadje kan verwachten. De torenspits van de Sint-Willibrordusbasiliek in het pittoreske vestingstadje Hulst zet de bezoeker even op het verkeerde been. Vanaf de N61 worden de vage contouren van een betonnen torenspits zichtbaar. Wat de spits precies voorstelt is nog niet duidelijk, maar wel al dat het een prachtig voorbeeld is van de wederopbouwarchitectuur van na de Tweede Wereldoorlog.
"In de oorlog werd de torenspits door de Duitsers als uitkijktoren gebruikt", vertelt de heer Jo Ivens. Jo kent het gebouw als geen ander; komend jaar is hij zestig jaar dirigent-organist van de basiliek. "Bij helder weer keken ze tot in de havens van Antwerpen. Voor de Engelsen en Polen die in september 1944 bij Clinge de grens overstaken was dit een strategisch doel dat om vernietiging vroeg. Zonder waarschuwing begonnen ze op woensdag 13 september Hulst te beschieten. Het was meteen goed raak. Zes mensen die zich in de buurt van de basiliek bevonden kwamen door granaatscherven om het leven; veel anderen raakten gewond." Zijn vrouw Nelly Eggermont was ooggetuige van het drama. "In die tijd woonde ik in de Korte Nieuwstraat, vlakbij de basiliek. Toen ik na de beschieting uit de schuilkelder kwam, lag er voor ons huis een stoffige grijze berg. Dichterbij zag ik dat het dode lichamen waren, allemaal bekenden. Langzaam kwam de berg tot leven en daaruit kropen gewonden. Ze zaten onder het bloed en werden later in onze schuilkelder binnengebracht." Op zaterdag 16 september doet een grote menigte Hulstenaren de zes overledenen uitgeleide naar de begraafplaats. Levensgevaarlijk, want de beschieting gaat gewoon door. De zestienjarige Jo zou de zondag daarop zijn eerste orgelconcert in de basiliek geven. Door zware beschietingen die duren tot de volgende dag, wordt dit concert afgelast. Iedereen zit ondertussen in de schuilkelders, en dat is hun geluk, want op maandag 18 september stort de torenspits met donderend geraas naar beneden.
Jo is net tachtig jaar geworden en nog bijna dagelijks in de basiliek te vinden. Hij heeft een succesvolle muziekcarrière achter de rug waar hij met veel plezier aan terugdenkt. Nu is hij het liefst bij zijn kleinkinderen of achter het orgel van de basiliek. De deur op slot, zodat niemand hem kan storen. Vrijuit spelen of muziekstukken oefenen, die hij komend weekeinde ten gehore zal brengen. Het Gregoriaans missaalboek dicht bij de hand. "Ik heb een rijk leven gehad", zegt hij. "Na mijn middelbareschooltijd werd ik toegelaten tot het conservatorium te Tilburg. Daar studeerde ik kerkmuziek en orgel. Na een paar jaar uitstel werd ik alsnog opgeroepen om mijn dienstplicht te vervullen in Nederlands-Indië. Het waren ellendige jaren waarover ik een boek kan vol schrijven. De angst die ik daar heb gekend, is niet te beschrijven. Toen ik daar zat werd ik als organist aangesteld in de basiliek, dat was in 1949. Na mijn diensttijd heb ik mijn muziekstudie voortgezet aan het Rotterdams conservatorium, waar ik de diploma's voor orkestdirectie, koordirectie, piano en schoolmuziek behaalde. Ik heb geluk gehad, nooit heb ik ergens hoeven te solliciteren; altijd werd ik gevraagd". Na het conservatorium werd hij als hoofddocent koordirectie aangesteld aan het Rotterdams conservatorium. Daarnaast gaf hij talloze concerten met bekende orkesten en koren uit Nederland en Vlaanderen. Hij dirigeerde onder andere het Residentie Orkest, het Brabants Orkest, de Koninklijke Gentse Oratorium Vereniging en niet te vergeten het Hulster Gemengd Koor. Hij nam deel aan internationale cursussen voor orkestdirectie en werd uitgenodigd om in de Notre Dame in Parijs uitvoeringen te geven. Op grond van zijn verdiensten ontving hij de zilveren medaille ‘Arts-Sciences et Lettres' van de stad Parijs. Daarnaast werd hij geridderd in de Orde van Oranje Nassau en kreeg hij de Gouden Erepenning van de gemeente Hulst.
Jo heeft het concertprogramma van 17 september 1944 nog. Op de achterkant staat wat hij die dag zou spelen: werk van de componisten Johann Sebastian Bach en Hendrik Andriessen. Op de voorkant staat een foto van de basiliek. De gotische spits harmonieert met het gebouw. In 1957 werd op de toren een nieuwe spits geplaatst, naar ontwerp van architect J. Brouwer. De opvallende spits is een markante bekroning tussen hemel en aarde en kreeg de naam ‘De Prediker'. Degene die beschikt over voldoende verbeeldingskracht, ziet er inderdaad een opgeheven vinger in, waarschuwend naar omhoog: ‘Alles is ijdelheid en najagen van wind'. Met zijn constructie van beton verwijst de architect ook naar de aardse gemeenschap. Veel naoorlogse architecten streefden naar vernieuwing, waarbij niet het verwerken van het verleden, maar het materiële herstel voorrang kreeg. Dit streven gaven ze vorm door nieuwe ontwerpen en materialen als staal en beton. Deze denkwijze ligt aan de basis van dit unieke religieuze monument en daarmee zorgt het tot op de dag van vandaag voor de nodige discussie. Ongeacht de vraag of men de spits mooi of lelijk vindt, ziet iedereen er iets anders in. Jo Ivens ziet vier engelen het kruis dragen; anderen de vinger of staf van de heilige Willibrordus. Voor weer anderen is het niet meer dan een stijlbreuk met het gebouw en het verleden. Deze discussie houdt het religieus erfgoed levend!
terug naar overzicht
Verhalen
12-02-08 | Sed auctor lorem sit amet purus
