Frank Kousemaker (1941) is een gedreven amateurhistoricus. Hij is lid van de Heemkundekring Stad en Lande van Tholen, lid van de genealogische vereniging Tholen en samen met mevrouw Wil Nelissen al twintig jaar beheerder van Streekmuseum De Meestoof. Daarnaast is hij een verwoed verzamelaar van foto's. "Ik denk dat mijn fotocollectie 80% van de inwoners van Tholen beslaat. Na de overstroming in 1953, waarbij veel mensen have en goed verloren, heb ik verschillende families blij kunnen maken met afdrukken van hun oude familieportretten. Veel mensen weten het niet, maar vroeger werden er altijd meerdere afdrukken gemaakt van één foto, vandaar dat mijn verzameling zo heeft kunnen groeien."
Voor de verenigingen en het museum gaat de heer Kousemaker regelmatig op pad om objecten te bekijken die de Tholenaren willen nalaten aan het nageslacht. "Soms zitten er interessante objecten bij. Zo kwamen we een paar jaar geleden een bijzonder boek tegen met tekeningen van de grafstenen uit de Onze-Lieve-Vrouwekerk in Tholen. Na verder onderzoek bleek dat de tekeningen in 1785 door de landmeter Corstiaen Bestebroer, in opdracht, zijn gemaakt. In die tijd zijn veel grafzerken voorzien van wapenschilden. De Zeeuwse adellijke families hebben ieder een eigen wapen. Maar ook gegoede burgers, die zichzelf respecteerden, hebben vaak een wapen dat berust op hun beroep of fantasie. En komen ze er niet uit dan wordt er leentjebuur gespeeld bij een familie met dezelfde achternaam. "De opdrachtgever van dit boek heeft een vooruitziende blik gehad, het boek is tien jaar voor het begin van de Franse tijd (1795-1813) gemaakt." In 1795 wordt de Nederlandse Republiek door Franse troepen veroverd met hulp van Nederlandse patriotten. De periode eindigt met de inhuldiging van Willem I als ‘soeverein vorst' in 1813. De koningstitel krijgt hij later. "Het idee van ‘Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap' verdraagt zich niet met het standsverschil dat in de wapenschilden is vastgelegd. Alles wat riekt naar notabele en adellijke heren wordt in de Franse Tijd verwijderd. Op niet mis te verstane wijze hakken de patriotten en de Franse soldaten de wapenschilden van de graven af."
"Een paar jaar later vindt de genealogische vereniging in het gemeentearchief twee tekeningen van rouwborden. Ze blijken afkomstig uit een wapenboek waarin zestig tekeningen van rouwborden staan die voor de Franse Tijd in de Onze-Lieve-Vrouwekerk hingen. Ook deze tekeningen zijn van de hand van Corstiaen Bestebroer. Het wapenboek is in het verleden gekocht door een zekere Pleite in Oostburg en komt na omzwervingen uiteindelijk terecht bij een mevrouw in Utrecht. Bij de opruiming van de zolder komt ze het wapenboek tegen en biedt het te koop aan bij een antiquariaat. Dat herkent de wapenschilden van de adellijke geslachten op Tholen en verwijst haar door naar de desbetreffende gemeente. Na lang wikken en wegen koopt de gemeentearchivaris het aan. Voor welk bedrag? Dat weet ik niet meer, maar het jaarbudget ging eraan op." Rouwborden waren in een kerk niet uitzonderlijk, in de achttiende eeuw hingen de kerken er vol mee. De borden zijn van hout, zwartgeverfd en ruitvormig, met daarop de naam, de titel en het wapenschild van een vooraanstaande overledene. Een bijbeltekst, zoals op een grafsteen kan voorkomen, ontbreekt. Het wapen is opgedeeld in kleine wapenschildjes, de zogenaamde kwartierwapens, die verwijzen naar de voorouders van de overledene. De oudste rouwborden in Tholen dateren uit de zestiende eeuw en zijn somber van vorm. Een eeuw later wordt er niet langer op de borden beknibbeld, ze worden groter, zo'n één bij één meter, en rijkversierde beeldhouwwerken en goudverguldsels maken de rangorde tussen de adellijke en rijke families onderling en naar het gewone volk duidelijk. "Net als de wapenschilden op de grafzerken, zijn de rouwborden een doorn in het oog van de Franse revolutionairen. De borden worden verwijderd en als brandhout opgestookt."
"Veel rouwborden verdwijnen zo uit de kerken, maar die welke op tijd worden verborgen zijn bewaard gebleven. De Sint-Jacobskerk in Renesse bezit nog zeven prachtige rouwborden en vormen daarmee de grootste collectie in Zeeland. In Streekmuseum De Meestoof zijn tijdens de tentoonstelling in het kader van het Jaar van het Religieus Erfgoed kopieën te bezichtigen van de rouwborden uit Tholen. Van de zestig borden zijn er zeventien afkomstig van het geslacht Van Vrijberghe. Deze familie bekleedde in de zeventiende en achttiende eeuw belangrijke posities binnen het stadsbestuur." Sommige wapenborden zijn wat onhandig getekend, maar toch lukt het om ze te ontcijferen. In het onderste kwartierwapen staat de eerste generatie, op de rouwborden van de familie Van Vrijberghe staan daar drie witte schapen - die soms verdacht veel op wolven lijken - op een rood veld. De overige kwartierwapens verwijzen naar de voorouders van de overledene, soms tot aan de vijfde generatie, de betovergrootouders, toe. "Elk rouwbord is verschillend en daarom een belangrijke bron van informatie binnen het heraldisch onderzoek. De genealogische vereniging is zich daarvan terdege bewust en zet zich al jarenlang in om een facsimile uit te geven van dit unieke boek in Tholen. Een dergelijke herdruk is kostbaar en tot op heden ontbreken ons daartoe helaas de financiële middelen. We hopen het ooit met behulp van provinciale steun uit te kunnen geven."
terug naar overzicht
Verhalen
12-02-08 | Sed auctor lorem sit amet purus
